Cyfrowy euro: EBC podkreśla prywatność – ale sceptycyzm pozostaje

Frankfurt nad Menem – Europejski Bank Centralny (EBC) reklamuje cyfrowy euro jako technologicznie zaawansowany i przyjazny prywatności. Jednak wielu obywateli i ekspertów pozostaje nieufnych – i pyta: Czy ostatecznie nie będą jednak monitorowani?
Przyznaję, że kiedy po raz pierwszy usłyszałem o idei cyfrowego euro, byłem zaciekawiony. Cyfrowa wersja naszych pieniędzy – brzmiało to praktycznie, prawda? Więcej niepotrzebnych drobnych monet, długich kolejek w sklepie. Potem jednak pojawiły się wątpliwości: Ile naszych danych ujawni cyfrowy euro? I kto tak naprawdę kontroluje to, co dzieje się z tymi danymi?
EBC stara się teraz rozwiać te obawy. W swoim najnowszym oświadczeniu podkreśla, że cyfrowy euro ma być „tak prywatny, jak to tylko możliwe”. Fabio Panetta, członek zarządu EBC, nawet zapewnił, że system euro zapewni technicznie i prawnie, iż użytkownicy będą anonimowi. Brzmi dobrze, prawda? Jednak, jak to często bywa, diabeł tkwi w szczegółach.
Prywatność jako argument sprzedażowy – ale jak realistyczny jest to cel?
EBC planuje nadać cyfrowemu euro pseudonimowe tożsamości. Oznacza to, że transakcje będą możliwe do śledzenia, ale nie będą od razu przypisywalne do konkretnej osoby. Brzmi jak dobry kompromis, prawda? Prawie tak, jakby podczas płacenia w supermarkecie zasłaniać twarz rękami, aby pozostać anonimowym.
Ale pojawia się pierwszy problem: limity. EBC chce, aby płatności do określonej kwoty były możliwe bez weryfikacji tożsamości – podobnie jak w przypadku gotówki. Dopiero przy wyższych kwotach użytkownicy musieliby ujawnić swoje dane. Ale kto ustala te limity? I dlaczego miałyby one nie być modyfikowane? Patrick Breyer, eurodeputowany Partii Piratów i ekspert ds. prywatności, ostrzega: „Limity są arbitralne i mogą zostać zmienione w każdej chwili.” I właśnie to mnie martwi.
Kto kontroluje dane – i kto ma do nich dostęp?
EBC podkreśla, że jedynie on – a nie prywatne banki lub dostawcy płatności – będzie kontrolować systemy techniczne. Jednak prawnie rzecz biorąc, pozostaje niejasne, jak to będzie wyglądać w praktyce. Anna-Lena Bohn, praw



niczka z Niezależnego Krajowego Centrum Ochrony Danych w Szlezwiku-Holsztynie, trafnie ujmuje problem: „EBC jest niezależną instytucją, ale podlega prawu unijnemu. A ono może się zmieniać.”
Szczególnie kontrowersyjna staje się kwestia współpracy z organami ścigania. EBC już zasygnalizował, że w ramach walki z praniem brudnych pieniędzy i finansowaniem terroryzmu może zrezygnować z zasady prywatności. To przypomina debatę o obowiązku przechowywania danych – gdzie zawsze pojawia się pytanie: Ile nadzoru jest potrzebne, a ile wolności jesteśmy gotowi za to oddać?
Obywatele się bronią – ale czy ktoś ich wysłucha?
Nie tylko obrońcy prywatności, ale także część społeczeństwa odrzuca cyfrowy euro. Ponad 100 organizacji, w tym Amnesty International i Digitalcourage, ostrzega przed „stopniowym likwidowaniem gotówki” i wynikającą z tego kontrolą nad naszymi wolnościami finansowymi. „Cyfrowy euro nie może stać się narzędziem kontroli społecznej”, czytamy w ich oświadczeniu.
A sami obywatele? Według sondażu przeprowadzonego przez instytut YouGov, 62 procent respondentów odrzuca cyfrowy euro – głównie z obawy o swoją prywatność. Szczególnie osoby starsze i o niskich dochodach obawiają się wykluczenia przez cyfrowy euro, ponieważ mogą nie mieć dostępu do niezbędnych urządzeń technicznych.
Cyfrowy euro – ale w czyim interesie?
EBC prezentuje się z dużymi obietnicami: cyfrowy euro ma być tak prywatny, jak to tylko możliwe, a jednocześnie oferować zalety płatności cyfrowych. Jednak krytyka pokazuje, jak ogromne są techniczne i prawne wyzwania. Podczas gdy bank centralny podkreśla, że nie będzie gromadził danych użytkowników, pozostaje niejasne, jak zamierza to realizować w praktyce – zwłaszcza wobec rosnących żądań większej transparentności i kontroli ze strony ustawodawcy.
Jedno jest pewne: cyfrowy euro nadejdzie. Pytanie tylko, w jakiej formie. Czy stanie się narzędziem wolności – czy instrumentem nadzoru? EBC musi nie tylko przekonać technicznie, ale także odzyskać zaufanie obywateli. A to nie będzie łatwe. Zaufanie nie można narzucić – trzeba je wypracować.