Ruslands schaduwnetwerk: AI-gestuurde misleiding via nep-experts

Ik geef toe, toen ik voor het eerst over deze zaak hoorde, moest ik even stilstaan. Niet alleen omdat het idee dat AI valse academici creëert op de een of andere manier eng is – maar vooral omdat het laat zien hoe diep digitale oorlogsvoering inmiddels gaat. En alsof dat nog niet zorgwekkend genoeg was, blijkt: deze methode is slechts het topje van de ijsberg.
Een internationaal onderzoeks-team, waaronder de Financial Times, heeft ontdekt hoe een Russisch desinformatienetwerk ChatGPT gebruikte om een hele schare verzonnen experts op te richten. Het idee? Een zogenaamd serieuze denktank genaamd D.C. Weekly oprichten, die met "wetenschappelijke" artikelen pro-Russische propaganda verspreidde. En het ergste: de teksten klonken op het eerste gezicht overtuigend – dankzij AI, die ze van academische glans voorzag.
Hoe valse experts uitgroeiden tot echte podiumgasten
Stel je voor dat je in een debat zit en luistert naar een "Harvard-professor" die uitlegt waarom Oekraïne eigenlijk de agressor is. Alleen: achter deze professor schuilt niets meer dan een nep-profiel, gegenereerd met behulp van ChatGPT. Precies dit is gebeurd. De beheerders van het netwerk maakten niet alleen valse LinkedIn- en Twitter-profielen aan, ze nodigden de verzonnen academici zelfs uit voor lezingen of interviews – altijd met het doel hun narratief te verspreiden.
Bijzonder sluw was de aanpak: de teksten waren vaak een mix van plagiaat van bekende werken en door AI gegenereerde aanvullingen. De AI hielp bij het vinden van wetenschappelijk klinkende formuleringen, terwijl de oplichters zelf de inhoudelijke richting bepaalden. Een feestmaal voor iedereen die bereid is om dergelijke nep-"expertopinies" ongefundeerd verder te verspreiden.
ChatGPT als gereedschap voor propaganda
Onderzoekers stuitten op een Cha



tGPT-gespreksverloop dat laat zien hoe de AI doelbewust werd misbruikt. De opdracht? "Schrijf een artikel over westerse oorlogsstokers – alsof het van een Harvard-professor komt." Het resultaat: een tekst die op het eerste gezicht wetenschappelijk en serieus overkomt, maar in werkelijkheid niets meer was dan een propagandistische oefening. ChatGPT heeft hier geen eigen mening gevormd, maar de gewenste vertelling geschikt – met een perfectie die leken gemakkelijk kan misleiden.
Wie staat hierachter – en waarom?
De connecties met de Russische staat zijn nog niet volledig duidelijk, maar er zijn sterke aanwijzingen. Experts van het Atlantic Council en de EU Digital Services Act Taskforce wijzen erop dat vergelijkbare tactieken eerder werden ingezet – zoals bij de beïnvloeding van verkiezingen of de verspreiding van desinformatie tijdens de oorlog in Oekraïne. De methode is simpel maar effectief: als zelfs "serieuze" bronnen niet meer betrouwbaar zijn, lijdt het hele publieke debat.
Wat kunnen wij doen?
Sociale media proberen dergelijke netwerken te blokkeren en de EU werkt aan strengere regels voor AI-gegenereerde inhoud. Maar zoals altijd is puur technische oplossingen niet voldoende. Medienkompetenz wordt een kwestie van overleven. We moeten leren bronnen kritisch te toetsen – niet alleen omdat er steeds meer valse experts opduiken, maar ook omdat de volgende vervalsingen morgen misschien nog moeilijker te doorgronden zijn.
Deze zaak is een wake-upcall. Niet alleen voor overheden of techbedrijven, maar voor ieder van ons. Want als zelfs de fundamenten van de publieke opinie door AI en doelgerichte misleiding kunnen worden ondermijnd, staat uiteindelijk niets minder dan onze democratie op het spel. En die te verdedigen is geen taak voor machines – dat kunnen alleen wij zelf.