Pennsylvania daagt Snapchat voor als manipuleren algoritmes en falen in bescherming van jongeren

Het is een zin die me elke keer weer een steek geeft: „Mijn dochter checkt alleen nog Snapchat – ik snap niet waarom ze niet kan slapen.“ Zulke woorden hoor ik van bezorgde ouders veel te vaak. En nu, na jaren waarin veel families zichtbaar lijden, trekt een Amerikaanse aanklager de grens: Michelle Henry uit Pennsylvania heeft Snapchat aangeklaagd wegens systematische manipulatie en gevaarlijke praktijken voor jongeren – en daar zijn goede redenen voor.
De beschuldigingen zijn niet gering. De openbare aanklager verwijt Snapchat met opzet een verslavingsmachine te hebben gebouwd die vooral jonge gebruikers in zijn ban houdt. Het gaat om algoritmes die excessief scrollen belonen en functies zoals „Snapstreaks“, die tieners in een emotionele vicieuze cirkel van constante beschikbaarheid en angst voor verlies trekken. Het resultaat? Slaapgebrek, concentratieproblemen, sociaal isolement. Ik ken verhalen van jongeren die tot diep in de nacht berichten uitwisselen uit angst hun „streaks“ te verliezen – en overdag als een wrak in de les zitten. Dat is geen toeval, dat is systeem.
Bijzonder bitter: de aanklacht laat zien dat Snapchat precies wist wat het aanrichtte. Interne documenten en onderzoeken tonen aan dat het bedrijf jarenlang waarschuwingen negeerde. Een onderzoek uit 2022? 68 procent van de ondervraagde tieners voelde zich gestrest of overweldigd door de app. Toch ging het door. De aanklacht spreekt zelfs van „bewust desinteresse“ – een harde beschuldiging die me doet denken aan andere industrieën die jarenlang risico’s negeerden, tot de druk te groot werd.
Snapchat komt met standaardantwoorden: „We hebben toch beschermingsmaatregelen ingevoerd! Tijdslimieten! Leeftijdsgerichte inhoud!“ Ja, mooi. Maar wie heeft ooit een tiener gezien die zijn eigen schermtijd bijhoudt? Of algoritmes die gericht zijn op maximale tijdsduur ineens „kindvriendelijk“ worden? De realiteit is anders:



de „Snapstreak“-functie is een psychologisch meesterwerk van manipulatie – dagelijkse beloning voor actieve gebruikers, dagelijkse stress voor de rest. En het bedrijf geeft zelf toe dat deze functies „onbedoelde bijwerkingen“ kunnen hebben. Nou, tenminste.
Maar de aanklacht gaat dieper. Het richt zich niet alleen op individuele functies, maar op het bedrijfsmodel zelf. Pennsylvania beschuldigt Snapchat ervan zijn platform zo te hebben ontworpen dat het excessief gebruik bij minderjarigen bevordert – met volledige kennis van de gevolgen. Dat is een aanval op de kern van het probleem: de verslavingseconomie van sociale media. En precies dat maakt deze zaak zo veelbelovend. Experts spreken al van een precedent dat school kan maken. Moet Pennsylvania winnen, dan zouden tientallen andere staten soortgelijke klagen kunnen indienen. En dan staan niet alleen Snapchat, maar ook Instagram, TikTok en consorten voor dezelfde vraag: Moeten we ons bedrijfsmodel herzien?
De techbranche trilt al. De aandelen van Snapchat kelderden na het bekend worden van de aanklacht met meer dan vijf procent. En dit is pas het begin. Deze rechtszaak zou een lawine in gang kunnen zetten – vergelijkbaar met de grote tabaksklachten of de juridische strijd tegen de farmaceutische industrie. Het debat over de verantwoordelijkheid van sociale media voor de geestelijke gezondheid van hun gebruikers heeft hiermee een nieuw niveau bereikt. De EU heeft met de Digital Services Act al laten zien harder op te treden. De VS? Daar loopt de wetgeving achter – tot nu toe.
Voor veel gezinnen komt deze aanklacht te laat. Maar misschien is het precies de wake-upcall die de branche nodig heeft. Misschien is het het moment waarop eindelijk duidelijk wordt: algoritmes die verslaving aanwakkeren, zijn geen kleinigheid. Ze verwoesten levens. En het is hoog tijd dat bedrijven zoals Snapchat hiervoor verantwoordelijk worden gehouden.