KI-valsspelers in de val lokken: 200.000 nep-slachtoffers in actie

Ik geef toe – toen ik voor het eerst hoorde over het idee van Apate om met 200.000 kunstmatige identiteiten oplichters te lokken, moest ik lachen. Niet om de absurditeit, maar omdat het zo typisch menselijk is: we bouwen een leger op van imaginaire slachtoffers om de echte oplichters te vangen. Bijna alsof je een dief met een etalagepop afleidt die opeens "Halt, politie!" roept. Alleen gebeurt dit dan volledig digitaal en met veel meer code.
Het Amerikaanse bedrijf Apate heeft iets echt slims bedacht. Stel je voor dat je door LinkedIn of Facebook scrolt en ineens benadert "Sarah" je – een jonge marketingassistent uit Chicago, met een mooie profielfoto, een geloofwaardig levensverhaal en een paar gemeenschappelijke contacten. Alleen is "Sarah" geen echte persoon. Het is een kunstmatige intelligentie (KI), geprogrammeerd om oplichters in de val te lokken. En dat doet ze zo overtuigend dat zelfs doorgewinterde scammers gaan twijfelen.
Hoe werkt dat? Simpel: de KI-"slachtoffers" reageren als naïeve gebruikers die op contactverzoeken of phishingberichten ingaan. Ze geven bereidwillig persoonlijke informatie prijs, spelen mee en verzamelen elke interactie. Het meest briljante idee? Apate meet zelfs hoe boos de oplichters worden. Ja, je leest het goed. Een belangrijke prestatie-indicator is het aantal vloeken (“F-bombs”) die de scammers slaken omdat de KI gewoon niet opgeeft. Hoe meer verwensingen, hoe beter de val werkt – en hoe meer tijd en energie de oplichters verliezen.
Waarom is dit nodig? Omdat de fraudemarkt explodeert.
Volgens het FBI hebben cybercriminelen in 2022 alleen al in de VS meer dan 4,8 miljard dollar buitgemaakt. "Romance scams", waarbij slachtoffers via datingapps worden opgelicht, behoren tot de meest verraderlijke methodes. De daders zitten vaak in het buitenland, gebruiken VPN’s, valse profielen en manipulatieve chatbots – en de standaard platformbeperkingen blijken onvoldoende om het georganiseerde netwerk te kraken.
Hier komt Apate in beeld. In plaats van passief af te wacht



en op meldingen, gaan ze actief te werk: ze provoceren de oplichters, analyseren hun methodes en leveren bruikbare data aan opsporingsdiensten. In samenwerking met autoriteiten zijn al eerste successen geboekt, zoals het ontmantelen van "pig butchering"-scams, waarbij slachtoffers via sociale media of datingapps worden opgelicht uit hun spaargeld.
Maar is dit ethisch verantwoord?
Critici verwijten Apate een "valstrik" (entrapment) op te zetten – door eerst via gerichte provocatie een strafbaar feit uit te lokken. Het bedrijf stelt echter dat de oplichters zelf het contact initiëren. De KI reageert slechts op hun aanbiedingen. Bovendien leveren de verzamelde gegevens – zoals IP-adressen, taalpatronen en communicatiekanalen – cruciale informatie voor rechercheurs.
Privacyzorgen zijn er natuurlijk ook. Maar laten we eerlijk zijn: als een oplichter zijn identiteit verbergt om anderen te bestelen, moet hij dan echt verwachten dat zijn gegevens heilig zijn?
De toekomst: nog realistischer, nog effectiever
Apate werkt al aan de volgende generatie. Binnenkort zullen de KI-"slachtoffers" niet alleen op tekst reageren, maar ook op voice- en videoscams. En op een dag zouden berichtendiensten zoals WhatsApp of Telegram geïntegreerd kunnen worden – dan wordt het écht ongemakkelijk voor de oplichters.
Een tweesnijdend zwaard – maar noodzakelijk
KI als wapen tegen criminaliteit inzetten, is een dilemma. Enerzijds biedt het een innovatieve oplossing om oplichters te ontmaskeren en hun netwerken op te rollen. Anderzijds roept het vragen op: waar stopt de provocatie? Waar begint manipulatie? Maar zolang fraude online blijft groeien, hebben we zulke oplossingen nodig. Want één ding is zeker: de criminelen zullen niet stoppen – dus moeten wij creatiever worden.
En misschien, heel misschien, is Apates aanpak de eerste stap in een richting waarin we oplichters niet alleen vangen, maar ze laten zien dat ze geen kans maken tegen een leger van imaginaire slachtoffers. Zelfs als die slachtoffers slechts uit code bestaan.