Digitale euro: ECB benadrukt privacy – maar de scepsis blijft

Frankfurt am Main – De Europese Centrale Bank (ECB) presenteert de digitale euro als technisch geavanceerd en privacyvriendelijk. Toch blijven veel burgers en experts wantrouwig – en vragen zich af: Zullen we uiteindelijk toch onder surveillance staan?
Ik geef het toe, toen ik voor het eerst over het idee van een digitale euro hoorde, was ik nieuwsgierig. Een digitale versie van ons geld – dat klinkt in eerste instantie handig, toch? Geen gedoe meer met kleingeld, geen lange rijen bij de kassa. Maar toen kwamen de zorgen: Hoeveel van onze data geeft de digitale euro prijs? En wie controleert eigenlijk wat er met die data gebeurt?
De ECB probeert nu precies deze angsten weg te nemen. In haar recentste verklaring benadrukt de bank dat de digitale euro „zo privé mogelijk“ moet zijn. Fabio Panetta, lid van het Directiecomité van de ECB, heeft zelfs toegezegd dat het eurosysteem zowel technisch als juridisch zal garanderen dat gebruikers niet traceerbaar zijn. Klinkt goed, toch? Maar zoals zo vaak zit de duivel in de details.
Privacy als verkoopargument – maar hoe realistisch is dat?
De ECB plant de digitale euro uit te rusten met pseudonieme identiteiten. Dat betekent dat transacties wel traceerbaar zijn, maar niet zonder meer aan een bepaalde persoon gekoppeld kunnen worden. Klinkt als een goede compromis, toch? Alsof je bij het betalen in de supermarkt gewoon je handen voor je gezicht houdt om anoniem te blijven.
Maar hier komt het eerste probleem: limieten. De ECB wil dat betalingen tot een bepaald bedrag zonder identiteitscontrole mogelijk zijn – vergelijkbaar met contant geld. Pas bij hogere bedragen zou je je gegevens moeten vrijgeven. Maar wie stelt deze grenzen vast? En waarom zouden ze niet zomaar aanpasbaar zijn? Patrick Breyer, lid van het Europees Parlement namens de Piratenpartei en privacy-expert, waarschuwt: „Limieten zijn willekeurig en kunnen op elk moment worden aangepast.“ En juist dat baart me zorgen.
Wie controleert de data – en wie heeft er toegang toe?
De ECB benadrukt dat alleen zij – en niet private banken of betaaldienstverleners – de technische systemen zal controleren. Maar juridisch gezien blijft onduidelijk hoe dit in de praktijk vorm zal krijgen. Anna-Lena Bohn, juriste bij



het Unabhängige Landeszentrum für Datenschutz Schleswig-Holstein, vat het als volgt samen: „De ECB is een onafhankelijke instelling, maar valt onder het EU-recht. En dat kan veranderen.“
Bijzonder gevoelig wordt het als het gaat om samenwerking met strafrechtelijke instanties. De ECB heeft al aangegeven dat ze in het kader van witwassenbestrijding en terrorismefinanciering uitzonderingen op het privacyprincipe zou kunnen maken. Dat doet me denken aan de discussie over de bewaarplicht van telecommunicatiegegevens – waarbij de vraag altijd blijft: Hoeveel surveillance is nodig, en hoeveel vrijheid zijn we bereid daarvoor op te geven?
De burgers verzetten zich – maar zal iemand luisteren?
Niet alleen privacyactivisten, maar ook delen van de civil society verwerpen de digitale euro. Meer dan 100 organisaties, waaronder Amnesty International en Digitalcourage, waarschuwen voor een „stille afschaffing van contant geld“ en een daarmee gepaard gaande controle over onze financiële vrijheden. „Een digitale euro mag geen instrument van sociale controle worden“, staat in hun verklaring.
En de burgers zelf? Volgens een peiling van het opinieonderzoeksbureau YouGov is 62 procent van de ondervraagden tegen de digitale euro – vooral uit zorg om hun privacy. Met name ouderen en mensen met een laag inkomen vrezen uitgesloten te worden als ze geen toegang hebben tot de benodigde technische apparatuur.
Een digitale euro – maar in wiens belang?
De ECB gaat met grote beloften de openbaarheid in: een digitale euro moet zo privé mogelijk zijn en tegelijk de voordelen van digitale betalingen bieden. Toch laat de kritiek zien dat de technische en juridische hobbels enorm zijn. Hoewel de centrale bank benadrukt geen gebruikersdata te verzamelen, blijft onduidelijk hoe dit in de praktijk moet gebeuren – vooral gezien de roep om meer transparantie en controle door de wetgever.
Eén ding is zeker: de digitale euro komt er. De vraag is alleen in welke vorm. Wordt het een instrument van vrijheid – of een middel tot surveillance? De ECB moet niet alleen technisch overtuigen, maar ook het vertrouwen van de burgers terugwinnen. En dat is geen gemakkelijke opdracht. Want vertrouwen kun je niet zomaar afdwingen – het moet verdiend worden.